(ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣಾಂತರ್ಗತ ಶ್ರೀ ಕಾವೇರಿ ಮಾಹಾತ್ಮೈಯ ತೃತೀಯೋಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಾರಂಭ)

ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ:-ಕನಕಾ ಯಕ್ಷಿಣೀ ಪೂರ್ವಮಿಂದ್ರಸ್ಯ ಪರಿಚಾರಿಣೀ, ಸುಯಜ್ಞ ಸುತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ಪುಣ್ಯತೋಯಾಭವತ್ಪುರಾ, ಕಾವೇರೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುಶ್ರೋಣೀಂ ವರುಣಾಲಯಮಾಪಸಾ, ಯಸ್ತು ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಕಾವೇರ್ಯಾಃ ಕನಕಾಯಾಶ್ಚ ಸಂಗಮೇ. ಈಶ್ವರನು ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:- ಇಂದ್ರನ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯಾದ ಯಕ್ಷ ಸ್ತ್ರೀಯೇ ಕನಕೆಯು. ಅವಳು ಹಿಂದೆ ಸುಯಜ್ಞನ ಮಗಳೊಡನೆ ಪಾವನವಾದ ನದಿಯಾದಳು. ಅವಳು ಅತಿ ಸೌಂದರ್ಯವತಿ ಕಾವೇರಿಯೊಡನೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾಳೆ. ಕಾವೇರಿ ಕನಕಾ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ತೀರ್ಥಪಾನ ಹಾಗೂ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವು ಗಳನ್ನು ಮಾಡುವದರಿಂದ ಯಾವ ಪಾಪವೂ ಮಾನವನನ್ನು ಅಂಟಿ ಕೊಳ್ಳುವದಿಲ್ಲ. ಮಾನವನು ತಿಳಿದೋ, ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಅನೇಕ ಸಹಸ್ರ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನೂ ಕುಂಡಿಕಾ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವದರಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಕಾವೇರಿಯ, ಕನಕೆಯ ಹಾಗೂ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯ ಪವಿತ್ರವಾದ ಮಾಹಾತ್ಮೈಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುವೆನು ಪಾರ್ವತಿಯೇ ಕೇಳು ಎಂದು ಪರಶಿವನು ಕತೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ:-

ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನಾದ ಸುಯಜ್ಞನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನು ವಿಧಿಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಸಹ್ಯಾಮಲಕವೆಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾ ಮಾನವನಿಗೆ ದುರ್ಲಭವಾದಂತಹ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದಂತಹ ಪುರುಷೋತ್ತಮನೆನಿಸಿದ, ಪಾಪನಾಶಕನಾದ ಸಾಕ್ಷಾನ್ನಾರಾಯಣನು ಭಕ್ತನಾದ ಸುಯಜ್ಞನಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. “ಸೋಪಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾಗ್ರತೋ ವಿಷ್ಣುಂ ಶಂಖಚಕ್ರ ಗದಾಧರಂ, ಪೀತಕೌಶೇಯವಸನಂ ಚತುರ್ಬಾಹುಂ ಕಿರೀಟಿನಂ, ಪುಂಡರೀಕ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಂ ನೀಲಜೀಮೂತ ಸನ್ನಿಭಂ, ಸುನಾಸಂ, ಸುಪ್ರಸನ್ನಾಸ್ಯಂ ಕಂಠಾಲಂಬಿತ ಕೌಸ್ತುಭಂ, ಶ್ರೀವತ್ಸವಕ್ಷಸಂ ಶ್ರೀಮದ್ವೈಜಯಂತ್ಯಾಂ ವಿರಾಜಿತಂ, ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನಾದಿಭಿಸ್ಸೇವ್ಯಂ ಗರುಡೋಪರಿಸಂಸ್ಥಿತಂ ರೋಮಾಂಚಿತತನುಸ್ಸ್ನೇಹಾತ್ಪ್ರಣಾ ಮಮಕರೋದ್ದ್ವಿಜಃ ಪ್ರಾಹ ಗದ್ಗದಯಾ ವಾಚಾ ಬಾಷ್ಪ ವ್ಯಾಕುಲ ಲೋಚನಃ ಭಗವನ್ ದೇವದೇವೇಶ ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಧರ, ಮಾಂ ಪಾಹಿ ದೇವ ಸಂಸಾರಾದಿ ಭೂತ ಜಗತ್ಪತೇ”

ಶಂಖ ಚಕ್ರ ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿ, ಪೀತಾಂಬರವನ್ನುಟ್ಟು, ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿಂದೊಪ್ಪುವ, ಕಿರೀಟವನ್ನು ತೊಟ್ಟ, ಕಮಲದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ನೀಲಮೇಘದಂತಿರುವ, ಸುಂದರವಾದ ಮೂಗುಳ್ಳ, ಪ್ರಸನ್ನಮುಖದ, ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೋಲಾಡುವ ಕೌಸ್ತುಭದಿಂದ ರಂಜಿಸುವ, ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸವೆಂಬ ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ, ವೈಜಯಂತೀಮಾಲೆಯಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾದ, ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನಾದಿ ಪರಿವಾರಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ಗರುಡಾರೂಢನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಕಂಡು ಸುಯಜ್ಞನು ಪುಳಕಿತ ಗಾತ್ರನಾಗಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಕಂಬನಿ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನಾಗಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಣಿಯಿಂದ ಸುಯಜ್ಞನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸು ತ್ತಾನೆ:-“ಎಲೈ ಭಗವಂತನೆ, ದೇವದೇವಾಧಿಪನೆ, ಶಂಖ ಚಕ್ರ ಗದಾಧಾರಿಯೇ, ಜಗದೊಡೆಯನೇ, ದೇವನೇ, ಮೂಲಕಾರಣನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸು” ಎಂದು ನುಡಿದನು. ದೇವದೇವಾಧಿಪ ನಾದ ನಾರಾಯಣನು ಆ ಸುಯಜ್ಞನ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಗಂಭೀರವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ “ಎಲೈ ಸುಯಜ್ಞನೇ, ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ, ನಾನು ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು, ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ವರಗಳನ್ನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಕೊಡುವೆನು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಸತ್ಪುರುಷನಾದ ಸುಯಜ್ಞನು ಬಹುಕಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ, ವಿರಕ್ತ ನಾದರೂ, ಸಮಸ್ತ ರಿಗೂ ಮಂಗಲ ದಾಯಕವಾದ ವರ ವನ್ನು ಕೇಳಿದನು:-

‘‘ಎಲೈ ಪುರುಷೋತ್ತ ಮನೇ, ಲೋಕೋಪ ಕ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನ ವೆನಿಸಿದ ಪವಿತ್ರವಾದ ವೈಕುಂಠವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವೆನು. ಹೀಗೆಂದು ಸುಯಜ್ಞನು ಬಿನ್ನವಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಲು ನಾರಾಯಣನು ಸುಯಜ್ಞನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಂಶ ದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಳಾದ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆ ಎಂಬ ಬಾಲೆಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು;- “ಎಲೈ ಸುಯಜ್ಞನೇ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳು. ಅದರ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಿದೆ. ಅದರ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಗಜರಾಟ್ಗಿರಿಯಿದೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಕಾರಿಣಿಯಾದ ಯಕ್ಷಿಣಿಯಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯಾಗುವಳು. ಎಲೈ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯೇ, ಆ ಗಜರಾಜ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಸಹಿತಳಾಗಿ ಆ ಯಕ್ಷಿಣಿಯೊಡನೆ ಇರು. ಎಲೈ ಮುನಿವರ್ಯನೇ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯೂ ಕೂಡ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತೀರ್ಥರೂಪಿಣಿ ಯಾಗುವಳು. ಸಂಶಯ ಬೇಡ ಎಂದು ಸುಯಜ್ಞನನ್ನು ಹರಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಮಾದ್ಭುತ ಶಕ್ತನಾದ ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ಯಾಣಕರನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನ ನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸುಯಜ್ಞನು ಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗ್ರಹಿಸಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಗಜರಾಜಗಿರಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಯಕ್ಷಿಣಿ ಕನಕೆ ಎಂಬಾಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಅತಿ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳೂ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಮನದ ಅಭಿಲಾಷೆಯಂತೆ ಶಂಖ ಚಕ್ರಾದಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದೊಡ ಗೂಡಿದ ಶರೀರದಿಂದ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯನ್ನು ಕನಕೆಯೊಡನೆ ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಸುಂದರ ವದನೆಯಾದ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯು ತನ್ನ ಸಖಿಯಾದ ಕನಕೆಯೊಡನೆ ಆಹಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಒಂದು ನೂರು ಯುಗಗಳ ವರೆÀಗೆ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭ ಒಮ್ಮೆ ದೇವೇಶ ನಾದ ಇಂದ್ರನು ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯ ರೂಪ ಲಾವಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿನ್ನರರಿಂದ ಕೇಳಿ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಲೆಂದು ಗಜರಾಜಗಿರಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆಯ ರೂಪಾತಿಶಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅವನು “ಎಲೈ ಬುದ್ಧಿ ಶಾಲಿನಿಯೇ, ನೀನು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಯುಗ ಗಳವರೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸು. ಬಳಿಕ ನದೀಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ ಜೀವಿ ಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸು” ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಘ್ನವುಂಟಾ ದುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದಳು “ಕಾಮ ಸುಖವನ್ನು ಅಯೋಗ್ಯರು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಸುಖವು ನಿಂದ್ಯವಾದುದು. ಪ್ರಾಪಂಚಿಕವಾದ ವಿಷಯಸುಖವು ದೈಹಿಕ ಸುಖದಿಂದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲಾರದು. ತುಪ್ಪ ಸುರಿದಾಗ ಬೆಂಕಿ ಬಾರಿಬಾರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಲ್ಪಕರ್ಮವೂ ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಅನಂತವೂ, ಅಮರ ಸುಖದಾಯಕವೂ ಆದ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಬಯಸುವರು” ಎಂದು ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಳು. ಇಂದ್ರನ ಕೋರಿಕೆಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡದೆ ಆಕೆ ತನ್ನ ಸಖಿಯಾದ ಯಕ್ಷಿಣಿ ಕನಕೆಯೊಡನೆ ಹೇಳಿದಳು:-“ಧರ್ಮಜ್ಞಳೇ, ನೀನು ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂತೋಷವುಂಟುಮಾಡಲು ಕನಕಾ ನದಿಯಾಗು. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಈ ಶರೀರವನ್ನು ತೊರೆದು ಹರಿಯುತ್ತ ತೆರಳಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರೋಣ”. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಯಿತ್ತ ಕನಕೆಯು ಕೂಡಲೇ ತಾನು ನದಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಳಾದಳು. ದೇವಾಂಗನೆಯಾದ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯೂ ಕೂಡ ನದೀರೂಪ ತಾಳಿದಳು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆಯೇ ಇಂದ್ರನು ಕೋಪಗೊಂಡನು. “ತಿಳಿಗೇಡಿಯಾದ ಸುಯಜ್ಞನ ಕುವರಿ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯೇ, ನನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿ ಹೊರಟುದರಿಂದ “ಜಲಶೂನ್ಯಳಾಗು” ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯು ‘ನನ್ನನ್ನು ಶಾಪ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿಸು’ ಎಂದು ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಸಿಟ್ಟು ಮರೆತು ಸುಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಇಂದ್ರನು “ಮಂದಹಾಸಯುಕ್ತಳಾದ ಕವೇರ ಕುವರಿಯಾದ ಲೋಪಾಮುದ್ರಾ ದೇವಿಯು ದಾರಿದ್ರ್ಯ ನಾಶಕಳೂ, ಕಾವೇರಿಯೂ ಎಂದು ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತಳಾಗಿ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಭಾಗಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ನಿನಗೆ ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆಯಾಗುವದು” ಎಂದು ಹರಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆಯು ಬಳಿಕ ಭಾಗಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸೇರಿದಳು. ಹೀಗಿರಲು ಒಮ್ಮೆ ಕಾವೇರಿಯು ನದಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಭಾಗಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರ ತಲುಪಿದಳು. ಆಗ ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾದ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ನದೀರೂಪಿಣಿ ಕನಕೆಯು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದರು:- ಕವೇರತನಯೇ ದೇವಿ ಕಾವೇರಿ ಕಲಿನಾಶಿನಿ, ಮಾಯಾವತಿ ಮಹಾಕಾಳಿ ಮಹಾಮಾಯೆ ಸುರೇಶ್ವರೀ, ಹಿರಣ್ಯಶೃಂಗಿ ಹರಿಣಿ ಋಗ್ಯಜಸ್ಸಾಮರೂಪಿಣಿ, ಚಂದ್ರಾತ್ಮಿಕೇ ಚಂದ್ರಧರೇ ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯೇ ಜಗನ್ಮಯೇ, ಸರಸ್ವತಿ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ವಿಶ್ವರೂಪೇ ಮಹೇಶ್ವರಿ, ವಿಶ್ವಂಭರೇ ವಿಶ್ವಕರೇ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನಾಂಗಸಂಶ್ರಯೇ, ವಿಷ್ಣುಪ್ರಿಯೇ ವಿಶ್ವಮುಖ್ಯೇ ವಿದ್ಯಾರೂಪೇ ಮನೋಹರೇ ಸಾಹ್ಯಾನಾಂ ಸಹ್ಯತನಯೇ ನಯಾವಾಂ ವರುಣಾಲಯಂ- ಅಂದರೆ, “ಕವೇರನ ಮಗಳೇ, ದೇವಿಯೇ, ಕಾವೇರಿಯೇ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ ನಾಶಕಳೇ, ಮಾಯಾವತಿಯೇ, ಮಹಾ ಕಾಳಿಯೇ, ಮಹಾಮಾಯೆಯೇ, ಸುರಾಧಿಪಳೇ, ಸುವರ್ಣ ಶೃಂಗವುಳ್ಳವಳೇ, ಹರಿಣಿಯೇ,ವೇದಗಳಾದ ಋಗ್ಯಜುಸ್ಸಾಮ ರೂಪಿಣಿಯೇ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವಳೇ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿದವಳೇ (ಶಿವಸ್ವರೂಪಿಣಿ), ಲೋಕವಂದ್ಯಳೇ, ಜಗತ್ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೇ, ಸರಸ್ವತಿಯೇ, ವಿಶಾಲನೇತ್ರೆಯೇ, ವಿಶ್ವರೂಪಳೇ, ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿದವಳೇ (ವಿಷ್ಣುಸ್ವರೂಪಿಣಿ), ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ವಿಷ್ಣುದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವಳೇ (ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ), ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯೇ (¯ಕ್ಷ್ಮೀರೂಪಿಣಿ), ಸುಂದರಿಯೇ, ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತ ಸಂಭೂತೆಯೇ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವವಳಾಗು -ಹೀಗೆಂದು ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರ ಗೈದರು. ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ರೀತ ಳಾದ ಕಾವೇರಿಯು ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕನಕೆ-ಈ ಎರಡು ನದಿಗಳೊಡಗೂಡಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದಳು. ಭಾಗಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ,ಸುಜ್ಯೋತಿಕೆ, ಕನಕಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮವು ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕವು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಥ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಮೋಕ್ಷವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

(ತೃತೀಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು. ಕೃಪೆ; ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣಾಂತರ್ಗತ ಶ್ರೀ ಕಾವೇರಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೆ ಅನುವಾದಕರು: ದಿ.ಟಿ.ಪಿ ನಾರಾಯಣಾಚಾರ್ಯರು)